Συνέντευξη Ευγένιου Τριβιζά

kidlab.gr_000116

Ευγένιος Τριβιζάς
Ένας γνήσιος παραμυθάς

Φαντάζομαι πως δεν υπάρχει παιδί ή ενήλικας που έχει διαβάσει ένα βιβλίο του κυρίου Τριβιζά και δεν προχώρησε αμέσως στο επόμενο. Στα δικά μου χέρια έπεσε πρώτα «Ο Τουνελόδρακος» και σήμερα πια, δηλώνω «φαν» του, ξεκοκαλίζοντας κάθε σελίδα των βιβλίων του. Τον έχουν χαρακτηρίσει σούπερσταρ της Ελληνικής παιδικής λογοτεχνίας αλλά νομίζω πως πάνω από όλα είναι ένας γνήσιος παραμυθάς που καταφέρνει και ανεβάζει όλους μας στο αερόστατο της φαντασίας του. Είτε πρόκειται για το βασίλειο του Σβουριστάν, είτε για τη χώρα των Γραμμάτων, η περιπέτεια, το χιούμορ, το κέφι κι η αναζήτηση κάνουν τους αναγνώστες, μικρούς και μεγάλους, να θεωρούν τον κύριο Τριβιζά δικό τους άνθρωπο. Αυτή η συνέντευξη δε θα γινόταν πραγματικότητα, χωρίς τη βοήθεια της κυρίας Βασιλικής Κοφινά και λίγη… τύχη. Σας την προσφέρουμε κι ευχαριστούμε για άλλη μια φορά τον κύριο Τριβιζά που βρέθηκε στην παρέα μας, προσφέροντας γενναιόδωρα τη δική του.

Κύριε Τριβιζά φαντάζομαι πως αποτελεί κοινοτυπία πως είμαι κι εγώ αναγνώστρια σας, αν κι απέχω μακράν πια της παιδικής ηλικίας. Πως εξηγείται την αναγνωσιμότητα σας και από ενήλικες;

Ο Shavit    προσπαθώντας να ερμηνεύσει την επιτυχία των βιβλίων, τα οποία είναι εξίσου δημοφιλή σε ενήλικες και παιδιά, καταλήγει στο συμπέρασμα ότι πρόκειται για αμφίσημα κείμενα με διττή υπόσταση και τουλάχιστον δυο εξυπακουόμενες ομάδες αναγνωστών, το μικρό παιδί και τον έμπειρο ενήλικα. Τα κείμενα αυτά δηλαδή μοιάζουν με πολυπρισματικές μαγικές εικόνες και επιδέχονται πολλαπλές αναγνώσεις. Για αυτό το λόγο τον «Μικρό Πρίγκιπα» του Εξυπερύ, μπορεί να απολαύσει τόσο ένα μικρό παιδί όσο και ένας έμπειρος φιλόσοφος. Συμφωνώ με αυτή την άποψη. Το καλό παραμύθι είναι διαχρονικό και δια-ηλικιακό. Δηλαδή μπορεί να το απολαμβάνει εξίσου και ο μικρός και ο μεγάλος αναγνώστης, ο καθένας μπορεί να παίρνει από το κείμενο κάτι διαφορετικό, αλλά και ο ίδιος μικρός αναγνώστης μεγαλώνοντας αποκαλύπτει νέες πτυχές και νέους τρόπους ανάγνωσης κάθε φορά που το διαβάζει.

Έχετε εισάγει ένα νέο είδος στην παιδική λογοτεχνία. Περιλαμβάνει αφήγηση, περιπέτεια, χιούμορ, μηνύματα και ασκήσεις. Παρ΄όλη την επιτυχία σας δεν υπάρχουν μιμητές. Αυτό νομίζετε πως έχει να κάνει με τη δυσκολία όλων αυτών των συνδυασμών ή οι λογοτέχνες προτιμούν πιο απλές μανιέρες;

Ο κάθε δημιουργός έχει τους δικούς εκφραστικούς τρόπους. Δυστυχώς το παιδικό βιβλίο πέφτει και αυτό θύμα μιας γενικότερης νοοτροπίας σύμφωνα  με την οποία κάθε τι το παιδικό, (είτε ανάγνωσμα, είτε θέαμα, είτε ακρόαμα) είναι απλούστερο, ευκολότερο και σε τελευταία ανάλυση υποδεέστερο από το αντίστοιχο για ανήλικες. Οι σημαντικότεροι συγγραφείς, ποιητές, συνθέτες κ.λ.π. δεν δημιουργούν για το κοινό των παιδιών αλλά για το κοινό των ενηλίκων. Ενώ ετοιμάζουμε λουκούλια πολιτιστικά γεύματα για τους εαυτούς μας, ρίχνουμε μερικά μόνο, πενιχρά πολιτιστικά ψίχουλα στα παιδιά. Μετά αγανακτούμε όταν ανακύπτουν τα πάσης φύσεως κοινωνικά προβλήματα. Μιλώντας ως εγκληματολόγος, είμαι πεπεισμένος ότι πληρώνουμε και θα συνεχίσουμε να πληρώνουμε το τίμημα του εγωισμού και της αδιαφορίας μας. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο απαιτείται, πιστεύω, μια δραστική και κατεπείγουσα μετάγγιση δυνάμεων και ταλέντων από το χώρο των ενηλίκων στο χώρο των παιδιών

Οι «κακοί» των παραμυθιών σας δε είναι στ΄αλήθεια και τόσο φοβεροί. Πιστεύεται ότι και στη καθημερινή ζωή ισχύει ίδιο; Θέλω να πω πως δεν είναι τόσο η κακία που μας φοβίζει, όσο η ίδια ύπαρξη του φόβου;

Στα βιβλία μου υπάρχουν αρκετοί κακοί χαρακτήρες, όπως ο Ρομποτσίφ, ο ηγέτης των ρομπότ που προσπαθεί να στερήσει τους υπηκόους του από την ανθρωπιά τους (οι ιππότες της Τηγανητής Πατάτας, εκδ. Καστανιώτη), οι λασπάνθρωποι που λασποβολούν τους χιονάνθρωπους (Ο Χιονάνθρωπος και το Κορίτσι, εκδ. Κέδρος), οι λαίμαργες φάλαινες που καταστρέφουν τη φύση (Η Φιφή και η Φωφώ, οι Φαντασμένες Φάλαινες, εκδ. Μίνωας), ο Μανώλης ο μανάβης που εκμεταλλεύεται τα φρούτα (Φρουτοπία, εκδ. Modern Times) ή ο Γρύπας Αγρύπας, ο θηριοδαμαστής που βασανίζει τα ζώα του τσίρκου ( Ο Λούκουλος τρωει μπαλόνια) και βέβαια Ρούνι Ρούνι, το ύπουλο κακό γουρούνι (Τα τρία Μικρά Λυκάκια, σε pop-up έκδοση, Εκδ. Ελληνικά Γράμματα).

Πρέπει όμως να προσέχουμε με ποιο τρόπο χρησιμοποιούμε προαιώνιες έννοιες του καλού και του κακού. Όταν ένα πρόσωπο, μια χώρα ή μια εθνότητα θεωρείται ότι ενσαρκώνει το καλό και ο αντίπαλος το κακό, τότε ανοίγει διάπλατα ο δρόμος για κάθε λογής βιαιότητα, για κάθε λογής βαρβαρότητα, δεν υπάρχουν λοιπόν καλά και κακά πρόσωπα, ομάδες, έθνη.

Υπάρχουν μόνο καλές και κακές πράξεις, ενέργειες και αποφάσεις. Με άλλα λόγια, το καλό και το κακό ενυπάρχει στον καθένα. Καλά και κακά στοιχεία μπορεί να ανακαλύψει κανείς σε κάθε πρόσωπο ή σύνολο προσώπων. Όταν το αγνοούμε αυτό, όταν το καλό επιχειρεί να καταστρέψει το κακό, δεν μπορεί να το επιτύχει παρά μεταχειριζόμενο παρόμοια ή χειρότερα μ΄εκείνο μέσα. Έτσι όμως το καλό αρνείτε τον εαυτό του και για να εξουδετερώσει το κακό, εξομοιώνεται μαζί του.

Πως κατεφέρνεται να έχετε τόσο μεγάλη παραγωγή βιβλίων; Δουλεύεται τόσο πολύ ή τα αποθέματα έμπνευσης και φαντασίας είναι ανεξάντλητα;

Κυκλοφορεί η φήμη ότι κάπως, όπως οι ζωγράφοι του παλιού καιρού χρησιμοποιούσαν βοηθούς, έτσι κι εγώ διαθέτω μια ομάδα γραφιάδων οι οποίοι γράφουν νυχθημερόν, σε ένα καταγώγιο, παραμύθια και θεατρικά έργα υπό την επίβλεψη μου και ότι μετά τους δολοφονώ με αποτρόπαιους τρόπους για να μη μαθευτεί το μυστικό. Αυτό φυσικά δεν αληθεύει. Στη συγγραφή των βιβλίων και των θεατρικών μου έργων με βοηθάει μόνο ο παπαγάλος μου η Σύνθια, μια παχουλή αγατούλα και ένα αόρατο πράσινο καγκουρό.

Όταν γράφετε νιώθετε παιδί ή ένας ενήλικας που γράφει για παιδιά;

Όταν γράφω ταυτίζομαι με τους ήρωες καλούς και κακούς και συμπάσχω μαζί τους και συμμετέχω στις περιπέτειες τους.

Στη δική σας παιδική ηλικία τι βιβλία διαβάζατε;

Όποιο έντυπο έπεφτε στα χέρια μου…

Κατά πόσο ένα βιβλίο λειτουργεί «θεραπευτικά» στην παιδική ψυχή;

Η φαντασία και το χιούμορ των παιδικών βιβλίων βοηθάει τα παιδιά να απαλλαγούν από την επιθετικότητα και τα ορμέφυτα της λίμπιντο με κοινωνικά αποδεκτό τρόπο, να κυριαρχήσουν πάνω στις ανησυχίες και τα αγχη τους και να αντιμετωπίσουν τους φόβους τους, να αυτοαμυνθούν και να αποκτήσουν συναισθηματική ωριμότητα.

Από τα δικά μου βιβλία αρκετά έχουν χρησιμοποιηθεί για θεραπευτικούς σκοπούς, όπως το Ποιος έκανε Πιπί στο Μισσισιπή, που έχει χρησιμοποιηθεί για παιδιά που βρέχουν το κρεβάτι τους και οι Σαράντα Εφιάλτες για παιδιά που τα αναστατώνουν οι νυχτερινοί εφιάλτες.

Πολλά από τα βιβλία σας χρησιμοποιούνται και για εκπαιδευτικούς σκοπούς. Πως νιώθετε για αυτό και τι δυσκολίες παρουσιάζει κάτι τέτοιο για ένα συγγραφέα;

Αφορμή για να ασχοληθώ με τέτοιου είδους κείμενα ήταν η πρόταση εκδοτών μου να γράψω τις σειρές «Παραμύθια με αριθμούς» (εκδ. Μίνωας) και «Διακοπές με τον Ευγένιο Τριβιζά στο νησί των πυροτεχνημάτων» (εκδ. Πατάκης). Ομολογώ ότι τα περισσότερα από τα σχολικά βιβλία τα οποία μου έστειλαν οι αρμόδιοι ως βοηθητικό υλικό τα βρήκα μάλλον κουραστικά ίσως και βαρετά. Για παράδειγμα, πόσο ελκυστικό και γόνιμο θα ήταν, σκέφτηκα, αν μια πολύ απλή άσκηση του τύπου «ένα κιλό πατάτες κάνει 5 ευρώ, πόσο κάνουν 10 κιλά πατάτες» δίνονταν με έναν ελαφρά διαφορετικό τρόπο. Δηλαδή «Όταν ο Πινάκιο λέει ψέματα, η μύτη του μεγαλώνει δύο πόντους. Πόσο θα μεγαλώσει αν πει είκοσι ψέματα;» Η άσκηση παραμένει ουσιαστικά η ίδια, αλλά ο τρόπος με τον οποίο εκφράζεται, διεγείρει αποτελεσματικότερα το ενδιαφέρον του παιδιού.  Στη συνέχεια αποφάσισα να προσπαθήσω να μεταδώσω τις διάφορες γνωστικές έννοιες μέσα από εύθυμες ιστορίες και κόμικς, δημιουργώντας μια σειρά χαρακτήρων, τύπων και καταστάσεων όπως ο Δεκανέας Παραδέκας (για την εκμάθηση των δεκαδικών αριθμών), ο Εμβαδόν Κιχώτης (για την εκμάθηση των πτώσεων της γραμματικής), Οι Δύο Χαζοί από την Χαζαμπλάνκα (δύο χαρακτήρες που κάνουν συνέχεια γκάφες επειδή αγνοούν στοιχειώδεις κανόνες γραμματικής), Ο Σοφός Κομφούζιος, Το Εστιατόριο των Λεξιδράκων κλπ (Όλοι οι παραπάνω ήρωες συμπεριλαμβάνονται στη σειρά: Διακοπές με τον Ευγένιο Τριβιζά στο Νησί των Πυροτεχνημάτων εκδ. Πατάκης). Για τον ίδιο σκοπό χρησιμοποιώ και το χιούμορ καταστάσεων, όπως στην ιστορία που τα ρήματα κάνουν διαδήλωση, απαιτώντας αύξηση.

Σας χαρακτηρίζουν σούπερ-σταρ της παιδικής λογοτεχνίας. Τι έχετε να πείτε για αυτό;

Ότι το βρίσκω κολακευτικό αλλά σούπερ υπερβολικό.

Η λεξιπλασία, τι δυσκολίες έχει και που σκοπεύει;

Η διαδικασία της λεξιπλασίας άλλοτε είναι αυθόρμητη και ταχύτατη και άλλοτε βασανιστικά παρατεταμένη. Πολλές φορές προσπαθώ μήνες ολόκληρους ώσπου να λαξεύσω μια καινούργια λέξη. Η λεξιπλασία σκοπεύει στην αποφυγή πολυχρησιμοποιημένων και κουρασμένων από τη κατάχρηση λέξεων, στην απόδοση με πρωτότυπο και διασκευαστικό τρόπο πολυσύνθετων νοημάτων και σε τελευταία ανάλυση στη δημιουργική εξέλιξη της γλώσσας.

Ουσιαστικά δε ζείτε στην Ελλάδα. Βλέπετε διαφορές μεταξύ των παιδιών και ποιες;

Το κάθε παιδί είναι διαφορετικά μοναδικό και αναντικατάστατο, ανεξάρτητα από τι ή που ζει και ποια είναι η καταγωγή του.

Το ότι είστε εγκληματολόγος πως επηρεάζει τον τρόπο ζωής και σκέψης σας;

Τα θέματα της αθωότητας, της ενοχής και τη τιμωρίας, τα οποία πραγματεύεται η εγκληματολογία, βρίσκουν συνέχεια έκφραση στα λογοτεχνικά μου κείμενα, όπως για παράδειγμα η δίκη του σκιάχτρου που ονειρεύεται να πετάξει στο «Όνειρο του Σκιάχτρου» (Εστία), το άσυλο όπου τα ρομπότ που απομονώνουν τους απροσάρμοστους μάγειρες στους «Ιππότες της τηγανητής πατάτας» (εκδ. Καστανιώτης) οι τύψεις της μικρής Άννας στη «Νύχτα της Μπανανόφλουδας» (εκδ. Ελληνικά Γράμματα) ή οι διάφοροι εξωφρενικοί τρόποι εκτέλεσης καταδίκων στο «Τηγάνι του Δήμιου» (εκδ. Καλέντης).

Η Χώρα του Ροζ Αρακά έχει κι άλλα ροζ πράγματα εκτός από τον αρακά; (Προσωπικά ελπίζω να έχει και ροζ μελάτα αυγά).

Λυπάμαι, αλλά ροζ μελάτα αυγά δεν έχει. Μην απελπίζεσθε όμως. Ροζ και γαλάζια, μελάτα και σφιχτά αυγά, θα βρείτε άφθονα στο Αβγατγανιστάν. Η χώρα του Ροζ Αρακά έχει όμως ροδόδεντρα με ροζ ρόζους, λαστιχόδεντρα με ροζ τσιχλόφουσκες που όταν ωριμάζουν σπάνε μελωδικά και κουφετόδεντρα που όταν κοιμηθείς το καταμεσήμερο στη σκιά τους, ξυπνάς παντρεμένος με τη κόρη του βασιλιά…

 

Όλγα Παπαδοπούλου