Ποια στοιχεία του παιδικού ιχνογραφήματος μπορεί να αξιοποιηθούν από τον ειδικό

kidlab.gr_000175

Το χρώμα
Το χρώμα είναι από τα βασικά στοιχεία του ιχνογραφήματος και τραβά την προσοχή γονιών και εκπαιδευτικών. Ο προσδιορισμός της προβολικής αξίας των χρωμάτων δεν είναι απόλυτος και  δεν χρησιμοποιείται από μόνος του για να αξιολογηθεί η ψυχική κατάσταση ενός ατόμου (παιδιού ή ενηλίκου), παρά μόνο βοηθητικά σε συνδυασμό με άλλα ιχνογραφικά διαγνωστικά κριτήρια.

Κατά τη διάρκεια της ψυχοθεραπείας τα παιδιά περνούν από τη χρήση  του μολυβιού στην ιχνογράφηση με χρώματα.

Δεν παρατηρείται καμιά ουσιαστική διαφορά ανάμεσα σε κορίτσια και αγόρια ούτε στα χρώματα ούτε στον τρόπο με τον οποίο τα χρησιμοποιούν. Στα φυσιολογικά παιδιά δεν είναι η επανάληψη του ίδιου χρώματος εκείνη που αρέσει, αλλά η ποικιλία. Η ακτινοβολία, η ένταση και η πυκνότητα των χρωμάτων μπορούν να μας πληροφορήσουν σχετικά με το αν ένα παιδί ενεργεί κάτω από χαλάρωση ή από ένταση.

Το θεματικό υλικό
Όταν κοιτάζουμε ένα παιδικό σχέδιο, βλέπουμε μια ιστορία, μια διήγηση. Τα θέματα στα οποία αναφέρεται το παιδί δεν είναι αφηρημένα, περίεργα και εξωπραγματικά αλλά προέρχονται από την καθημερινότητα του και την εμπειρία του. Το δυσκολότερο λοιπόν δεν αποτελεί ο εντοπισμός του θέματος αλλά η ερμηνεία του, η οποία είναι διαφορετική για τον γονιό, τον δάσκαλο, τον ειδικό της ψυχικής υγείας. Ο ειδικός έχει πάντοτε υπόψη του ότι όσο το παιδί μεγαλώνει, τόσο αυξάνει η ικανότητα του να αποδίδει λεπτομέρειες σε αυτό που ιχνογραφεί. Ωστόσο, η απόδοση πλούσιων λεπτομερειών, μπορεί να σημαίνει αναπτυγμένη δημιουργική ικανότητα. Ανάλογα, όταν το παιδί απομονώνει στο σχέδιο του λεπτομέρειες  και τις επεξεργάζεται περισσότερο, δείχνει πιθανότατα ότι αυτές το απασχολούν συγκινησιακά περισσότερο. Τέλος, όταν τα ιχνογραφήματα μιας συγκεκριμένης χρονικής περιόδου αποτελούν παραλλαγές του ίδιου περίπου βασικού θέματος, τότε αυτό αποτελεί ένδειξη ότι το παιδί είναι συγκινησιακά φορτισμένο για το θέμα αυτό.

Η γενική μορφή του σχεδίου
Στρέφοντας την προσοχή τόσο ο γονιός όσο και ο ειδικός στη γενική μορφή των σχεδίων, μπορεί να ξεχωρίσει τα φυσιολογικά και ισορροπημένα σχέδια από αυτά  που προδίδουν δυσκολίες στο συναίσθημα και τη συμπεριφορά. Η γενική ατμόσφαιρα είναι χαρούμενη και αισιόδοξη, με χρώματα λαμπερά ή είναι βαριά και καταθλιπτική, πνιγμένη στα μουντά χρώματα; Υπάρχει συμμετρία ή ορισμένη οργάνωση και κατανομή των μοτίβων; Αντικείμενο μελέτης αποτελεί και το μέγεθος του σχεδίου. Ένα σχέδιο στο μέσο του χαρτιού ίσως φανερώνει αίσθημα ασφάλειας. Ένα σχέδιο μικροσκοπικό και αποτραβηγμένο στις γωνίες του χαρτιού, ίσως δείχνει παιδί συνεσταλμένο, με δυσκολία να εκφραστεί συναισθηματικά. Αν το σχέδιο είναι μεγάλο σε διαστάσεις, δείχνει τάσεις για κυριαρχία και εξωστρέφεια. Σύμφωνα με την F. Dolto, η διάταξη του σχεδίου μας επιτρέπει να εκτιμήσουμε τη συνοχή ή το βαθμό απόσχισης της προσωπικότητας.  O ασταθής και παρορμητικός τύπος τείνει να γεμίζει όλη την επιφάνεια του χαρτιού με τρόπο στερεοτυπικό και ευθειακό, από κάποια απέχθεια προς το κενό ενώ ο ψυχαναγκαστικός σκορπά εδώ κι εκεί μορφές, διακριτές και ίσες μεταξύ τους.

Και πάλι είναι σημαντικό να τονιστεί ότι η κλινική εκτίμηση του ιχνογραφήματος είναι συνολική και όχι αποσπασματική και αποτελεί ένα από τα πολλά διαγνωστικά εργαλεία στα χέρια του έμπειρου ειδικού.

Η χρονική διάρκεια
Το παιδί που ζωγραφίζει ελεύθερα δεν δεσμεύεται από χρονικά όρια. Αξίζει όμως να παρατηρήσει κανείς πως το παιδί μοίρασε το χρόνο του: ενδιαφερόταν για τη γενική εικόνα του σχεδίου του ή επέμενε ιδιαίτερα και σχολαστικά στην απεικόνιση συγκεκριμένων λεπτομερειών; ολοκλήρωσε το σχέδιο του ή επέμενε να το δουλεύει απεριόριστα; Τα παραπάνω αποτελούν ενδείξεις ότι ίσως το παιδί δυσκολεύεται συναισθηματικά και χρειάζεται να εκτιμηθεί από παιδοψυχίατρο ή ψυχολόγο.

Ελευθερία Σδρόλια