Πως εξελίσσεται η ικανότητα του παιδιού να ζωγραφίζει ;

kidlab.gr_000173

Στην εξέλιξη και διαμόρφωση της ικανότητας του παιδιού να ζωγραφίζει παίζουν ρόλο βιολογικοί παράγοντες (όπως η ηλικία και το φύλο του), πολιτισμικοί και κοινωνικοί παράγοντες(οι «πιέσεις» που ασκούνται στο παιδί και το αναγκάζουν να προσαρμόσει βαθμιαία όλο και περισσότερο τη ζωγραφική στους κανόνες των ενηλίκων, καθώς και η μίμηση προτύπων) και βέβαια η ψυχονοητική κατάσταση του παιδιού.

Πρώτα πρώτα το παιδί πριν πιάσει το μολύβι, χρησιμοποιεί το χέρι του, το σάλιο του, τη λάσπη, τη σαπουνάδα, για να δημιουργήσει και να αφήσει με αυτά ορισμένα ίχνη. Στους πρώτους μήνες της ζωής του το παιδί καταλαβαίνει ότι μερικά πράγματα, όταν μετακινούνται  συρόμενα, αφήνουν πίσω τους ίχνη. Από τη στιγμή που θα πιάσει στα χέρια του μολύβι, δεν είναι καθόλου βέβαιο ότι θα το χρησιμοποιήσει αμέσως για να δημιουργήσει γραφικά ίχνη. Το μολύβι είναι από μόνο του ένα ενδιαφέρον αντικείμενο, που ελκύει το παιδί να το εξερευνήσει και να το χρησιμοποιήσει με διάφορους τρόπους: να το κυλήσει, να το δαγκώσει, να χτυπάει με αυτό άλλα πράγματα κ.λπ. Από 1-3 ετών το παιδί κάνει με το μολύβι άτακτες γραμμές. Σε αυτή τη φάση μιλάμε για το «μουτζουρογράφημα» του παιδιού, με γραμμές άλλοτε κεντρομόλους και άλλοτε φυγόκεντρες  σε σχέση με το σώμα του παιδιού. Οι γραμμές αυτές αποκαλύπτουν κίνηση μεγάλων μυών του χεριού και η ευχαρίστηση του παιδιού προέρχεται από το ότι κυριαρχεί πάνω σε ένα νέο όργανο, το μολύβι.  Από 1,3-1,8 ετών δημιουργεί με το μολύβι γραμμές σαρώματος, πήγαινε-έλα. Από 1,9-2 ετών προτιμά να κατασκευάζει με το μολύβι κυκλικά γραμμικά ίχνη. Είναι η φάση του «ορνιθοσκαλίσματος», όπου το παιδί διασπά τα γραφικά ίχνη, τα κάνει πολλά και μικρά και τα διασπείρει με έναν τρόπο που φαίνεται σκόπιμος και μεθοδικός. Αυτό που φτιάχνει το εντοπίζει με το δάχτυλο του και το κατονομάζει  κιόλας.

Στην ηλικία των 3 ετών το παιδί φτάνει στο σημείο να αναπαραστήσει μορφές. Κάπου εδώ αρχίζει να διαφαίνεται η προτίμηση του στο αριστερό ή στο δεξί χέρι. Το παιδί σε αυτή τη φάση ζωγραφίζει γρήγορα αλλά δείχνει τόσο απορροφημένο σε αυτό που κάνει. «πέφτει» κυριολεκτικά πάνω από την κόλλα του χαρτιού και όλα μας δείχνουν ότι «μπαίνει» ολόκληρο στην προσπάθεια του. πολλά παιδιά που ξεκινούν παιδικό σταθμό, επωφελούνται από την πληθώρα των υλικών που παρέχει ο σταθμός και έχουμε μια μεγάλη παραγωγή από ιχνογραφικά έργα.

Στην ηλικία των 4 ετών το παιδί απεικονίζει κατά μέτωπο τα πρόσωπα και τα πράγματα και τοποθετεί λεπτομέρειες αδιαφορώντας για τις πραγματικές τους αναλογίες. Το γράψιμο του κύκλου γίνεται με κίνηση από του χεριού από αριστερά και παράλληλα εμφανίζεται ο σταυρός και το τετράγωνο.

Μεταξύ 4 και 5 ετών το παιδί μας προετοιμάζει, γι΄αυτό που πρόκειται να ζωγραφίζει, δηλώνοντας το προκαταβολικά. Οι μορφές του σχεδίου αρχίζουν να ξεχωρίζουν καλύτερα και αυξάνεται η διακόσμηση τους. Μεταξύ 5  και 10 ετών το ιχνογράφημα του παιδιού γίνεται πιο προσωπικό και ξεχωρίζει από τα άλλα παιδιά. Με την είσοδο στο σχολείο επισημαίνεται η σπουδαιότητα της γραφής στο παιδί, το μυϊκό σύστημα των άκρων χεριών ασκείται και το βοηθάει να παραθέτει μέσα στην ίδια κόλλα χαρτιού περισσότερα από ένα σχέδια, χωρίς να σχετίζονται μεταξύ τους. Ο μικρός καλλιτέχνης από τη στιγμή που θα μάθει πως γράφεται το όνομα του, αρχίζει να υπογράφει τα έργα του! Το παιδί δεν αισθάνεται την ανάγκη να παρατηρεί το αντικείμενο, γιατί λειτουργεί με ένα «εσωτερικό πρότυπο». Αποδίδει αυτό που ξέρει για το αντικείμενο και όχι αυτό που θα μπορούσε να δει στο αντικείμενο.

Στην ηλικία 10-12 ετών το παιδί καταλήγει να ιχνογραφεί αυτό που βλέπει και όχι πια αυτό που έχει ως εσωτερική αναπαράσταση.

Με την έναρξη της εφηβείας έχουμε μείωση της ιχνογραφικής δραστηριότητας, γιατί οι γλωσσικές ικανότητες έχουν φτάσει σε επαρκή ωριμότητα, ώστε ο έφηβος να εκφράζεται καλύτερα με το λόγο και όχι με το σχέδιο.

Ελευθερία Σδρόλια