Τι ξέρουν τα παιδιά για τον θάνατο

kidlab.gr_000174

Αναπτυξιακά τα παιδιά μέχρι τα 2-3 χρόνια τους πιστεύουν ότι ο θάνατος δεν έχει καμία οριστικότητα. Αντίθετα πιστεύουν μπορεί να κάνουν μια βόλτα μέχρι τον ουρανό να δουν τον αγαπημένο τους παππού, αλλά πιθανά και το αντίθετο. Σε μεγαλύτερη ηλικία, μέχρι αυτή των πρώτων χρόνων του σχολείου κυριαρχεί η μαγική παντοδυναμία. Ξέρουν ότι ο αγαπημένος παππούς πέθανε, αλλά με κάποιον τρόπο μπορεί και να ξαναγυρίσει. Μετά από αυτή την ηλικία αντιλαμβάνονται το οριστικό, το “ανεπιστρεπτί” του θανάτου. Ξέρουν ότι το αγαπημένο τους πρόσωπο δε θα επιστρέψει και, ανάλογα με τις θρησκευτικές πεποιθήσεις των γονιών, βρίσκεται στο χώμα, στον ουρανό, στο νεκροταφείο.

Ένα σημαντικό ερώτημα είναι αν και υπό ποιες συνθήκες αφήνουμε ή προτρέπουμε ένα παιδί να αποχαιρετήσει ένα αγαπημένο του πρόσωπο, αν θα παραστεί στην κηδεία ή αν το πηγαίνουμε στο νεκροταφείο.

Η απάντηση έρχεται μόνη, μέσα από τις εκατοντάδες παιδιών που η κλινική μας εμπειρία αποκαλύπτει. Είναι αναφαίρετο δικαίωμα κάθε παιδιού να αποχαιρετήσει έναν αγαπημένο ενήλικα. Πόσο μάλλον είναι απαραίτητο να του ειπωθεί η αλήθεια, να μην του κρύψουμε κάτι που ξέρει, συνειδητά ή ασυνείδητα.

Στην κηδεία προτρέπουμε το παιδί και αν επιθυμεί, αφού του τονίσουμε πόσο σημαντικό είναι γι’ αυτό να έρθει να αποχαιρετήσει τον ενήλικα που “φεύγει”. Φροντίζουμε βέβαια στο σπίτι, στην εκκλησία, την ώρα της ταφής το παιδί να βρίσκεται με τον κατ’ εξοχήν οικείο, ψύχραιμο ενήλικα που μπορεί να “περιέξει” τον θρήνο του παιδιού, αλλά και να το προστατεύσει και να το απομακρύνει από πιθανώς υστερικές εκδηλώσεις θρήνου άλλων ατόμων. Η ίδια η εκκλησία, άσχετα αν κάποιος πιστεύει ή όχι, έχει ορίσει τα τριήμερα και εννιάμερα μνημόσυνα, όπου το παιδί μπορεί να παραστεί αν το επιλέξει, είτε μαζί με άλλους στην όποια τελετή, είτε με τη στενότερη οικογένεια, αφήνοντας ένα λουλούδι στον τάφο του συγγενικού προσώπου.

Από μαρτυρίες γονιών και παιδιών, φαίνεται ότι μάλλον οι ενήλικες είναι περισσότερο φοβισμένοι να μιλήσουν στο παιδί, παρά το ίδιο το παιδί που έχει ανάγκη να μοιραστεί και μεγαλύτερη ικανότητα απ’ ό,τι πιστεύουμε να επεξεργαστεί το γεγονός και το πένθος του.

Γεώργιος Κοκκίνης